Archined: Wijlen de Lijnbaan

Betreft: Masterplan Lijnbaanhoven
Aantal bijlagen: 1
Datum: 24 januari 2007

Aan het College van Burgemeester en Wethouders
t.a.v. de heer O. Kaya,
wethouder Participatie & Cultuur
Coolsingel 40
3011 AD ROTTERDAM

Geacht College van Burgemeester en Wethouders,

De Commissie voor Welstand en Monumenten Rotterdam heeft tot taak om burgemeester en wethouders op verzoek of uit eigen beweging te adviseren over onder meer de toepassing van de Monumentenwet 1988, de Monumentenverordening Rotterdam 2003 en het monumentenbeleid. De Lijnbaan en de Lijnbaanflatgebouwen met omgeving zijn voortkomend uit het monumentenbeleid aangewezen als aandachtsgebied wederopbouw. Aangezien het masterplan Lijnbaanhoven een ingreep in het aandachtsgebied inhoudt, ligt het uitbrengen van een advies hierover door de commissie voor de hand. Dit advies houdt een oproep in om in de planvorming, meer dan in het masterplan tot uitdrukking komt, gewicht toe te kennen aan de cultuurhistorische betekenis van het Lijnbaankwartier en daarvoor tijd uit te trekken.

Resoluut, zeker, maar vooral nauwkeurig

Het is duidelijk dat de Lijnbaan en de Lijnbaanflatgebouwen met omgeving niet meer het elan uitstralen en het enthousiasme oproepen dat ze eens gedaan hebben. Het Lijnbaankwartier is hier en daar onderhevig aan slijtage en kan verlevendiging goed gebruiken. Het mag goed bestuur genoemd worden als deze tekortkomingen onder ogen worden gezien.

Hoewel er dus terecht kritiek is op het huidige functioneren van de Lijnbaan en de omgeving van de Lijnbaan, kunnen we er niet omheen dat de Lijnbaan alles te maken heeft met wat Rotterdam is. Zonder het bombardement van 1940 had Rotterdam niet het als een eenheid ontworpen stadscentrum gehad dat nu zo bekritiseerd wordt en destijds zo geprezen werd. Wanneer er niet wordt besloten tot sloop, wat als een goed uitgangspunt wordt beschouwd, dan is het onvermijdelijk om uit te gaan van dat wat Rotterdam is, wat de Lijnbaan is en van de kwaliteiten die het Lijnbaankwartier bezit.

Met als vertrekpunt een hedendaagse opvatting over de gelaagdheid die binnenstedelijk gebied kenmerkt en de wensen van winkeliers, ontwikkelaars en bewoners kan transformatie van het Lijnbaankwartier plaatsvinden, even resoluut en nauwkeurig als destijds toen dit deel van de binnenstad van Rotterdam ontworpen werd. Naar de mening van de commissie is dat met het masterplan onvoldoende gebeurd, wat tot een onvolkomen resultaat leidt. Het masterplan doet geen recht aan de kwaliteiten die de oorspronkelijke opzet van het Lijnbaankwartier bood, en evenmin aan een wenkend perspectief van een nieuw stadscentrum dat getuigt van het elan van 50 jaar geleden.

De Commissie voor Welstand en Monumenten wil bijdragen aan een voorspoedige herontwikkeling van de Lijnbaanhoven en het Lijnbaankwartier. Het uitgangspunt daarvoor is de cultuurhistorische verkenning van de Lijnbaan, omdat deze helpt te begrijpen hoe het bouwwerk van architectuur en stedenbouw, dat zo kenmerkend is voor de Lijnbaan, zich laat ontrafelen en vervormen. De verkenning is een onderlegger voor een stedenbouwkundig kader dat voor ontwikkelaars, burgers, het bestuur en de Commissie voor Welstand en Monumenten onmisbaar is, maar tot op heden ontbreekt.
De commissie voorziet nieuw elan voor de Lijnbaan en de Lijnbaanhoven als onderdeel van het stadscentrum van Rotterdam wanneer geschiedenis en toekomst met elkaar vervlochten worden.

Hoogachtend,

R.L.Brouwers,
voorzitter, uit naam van de Commissie voor Welstand en Monumenten Rotterdam

24 januari

Docomomo Nederland maakt zich ... (Docomomo Nederland, info@docomomo.nl)

In reactie op het door de gemeente Rotterdam gepresenteerde Masterplan voor De Lijnbaan is Stichting Docomomo Nederland van mening dat de herontwikkeling van De Lijnbaan vraagt om een integrale benadering. Het vergt een aanpak waarbij de aanwezige cultuurhistorische waarden als startpunt voor transformatie worden genomen. Het Masterplan duidt volgens Stichting Docomomo Nederland vooralsnog op een eenzijdige benadering van De Lijnbaan, waarbij geen waarborgen voor behoud van het ensemble De Lijnbaan als zeer belangwekkend onderdeel van het nationaal cultureel erfgoed zijn opgenomen. Het door de gemeente Rotterdam gepresenteerde Masterplan en de eerste uitwerkingen daarvan zijn deels strijdig met de uitgangspunten van het oorspronkelijke stedenbouwkundig concept en de daarop gevolgde realisatie van De Lijnbaan.

De Lijnbaan geldt als zeldzaam voorbeeld van naoorlogse wederopbouw, symbool van de Wederopbouw in Rotterdam en als toonbeeld van een als één geheel ontworpen totaalconcept dat in de uitwerking op alle schaalniveaus een passende en zorgvuldige vormgeving kent. Als één van de allereerste stadscentra met een autovrij winkelgebied, bijbehorende functie- en verkeersscheiding, is het wereldwijd een belangrijk voorbeeld geweest voor de ontwikkeling van winkelcentra. Het geldt als één van de hoogtepunten binnen het oeuvre van het Rotterdamse architectenbureau Van den Broek en Bakema, die in samenwerking met anderen het traditionele gesloten bouwblok transformeerde tot een open verkaveling waarbinnen alle functies, verkeersstromen, (openbare) ruimten en bouwvolumes een nieuwe en ideale compositie vormen. Door de bijzondere positie die de openbare ruimte met karakteristieke inrichting van straat, groenvoorziening en toepassing van kunst in dit stadscentrum inneemt, zorgt De Lijnbaan voor de onvergelijkbare verschijning van de Rotterdamse binnenstad.

Stichting Docomomo Nederland is de Nederlandse werkgroep van de internationale organisatie Docomomo. Deze organisatie zet zich in voor het DOcumenteren en COnserveren van gebouwen en stedenbouwkundige en landschappelijke ensembles van de MOdern MOvement. Al in 2002 is De Lijnbaan, vanwege zijn bijzonder, nationaal èn internationaal cultuurhistorisch belang, opgenomen in het Docomomo Register.

18 januari

bewoner (jos vlasblom, j.vlasblom@halt.rotterdam.nl)

18 januari

Realiteit (ruud, )

17 januari

luxe van leegte (rob dettingmeijer, rob.dettingmeijer@let.uu.nl)

16 januari

Knippen & plakken (Klaas, klaas@puurinc.com)

15 januari

Waartoe dient onderzoek? (Hielkje Zijlstra, h.zijlstra@tudelft.nl)

14 januari

salondiscussie (TdB, tadebruijn@hotmail.com)

14 januari

De mogelijkheden in beeld (Jan Klerks, )

14 januari

Wandelen door vergane glorie (Mark Hoogkamer, mark@sequentia-music.eu)

14 januari

Kiezen voor grootstedelijke ve... (Jan Klerks, post@wolkenkrabbers.nl)

14 januari

nieuw rotterdams peil? (Klaas, klaas@puurinc.com)

11 januari

Renovatie....? (ruud, )

11 januari

no escape? (Allard, )

Mijn god, wat een verhaal! Heel goed – het artikel bedoel ik. Want de waarheid is dat het helaas vaker precies zo gaat in Nederland, niet alleen in Rotterdam. Dit voorbeeld illustreert het wel heel treffend.
Er valt een aantal zaken op.
Het blijft volsterkt onduidelijk waarom dit complex op de schop zou moeten. Wat is het doel van de hele actie? Opknappen? Vragen van bewoners? Woningnood? Uit de pan rijzende huren of woningprijzen? Eindelijk eens een verdichtingsoperatie in Rotterdam, om de uitloop van middeninkomens of draagkrachtigen tegen te gaan? Welnee. Niets daarvan.
Michelle en Wouter schrijven onomwonden (en ik heb geen reden om aan hun woorden te twijfelen) dat de flats zijn afgeschreven, en dat de investeerders daarom willen verkopen of slopen. Dat betekent niets meer of minder dan dat deze gebouwen geen geldverdienend vermogen meer hebben. De motieven om ‘iets te doen’ zijn dus van puur economische aard. Er is helemaal geen doel, er is alleen maar een middel, gesymboliseerd door het plan van C+K; ach ja, in Nederland is niet voor niets het woord ‘middelen’ een heel gebruikelijk alternatief voor ‘geld’.
Vroeger stak de overheid daar dan een stokje voor, of stuurde bij, maar tegenwoordig is het – precies zoals Michelle en Wouter schrijven – de usance om ook binnen de gemeente marktconform te werken of, en dat is in sommige gevallen erger, zich te gaan gedragen als (mede) ontwikkelaar. Eén van de gevolgen daar weer van is dat de gemiddelde burger zich dus door niemand meer vertegenwoordigd weet. Iedere roep van burgers zoals wij, waarin ‘het koesteren van cultureel erfgoed’ centraal staat, is dus een roep in niemandsland. Er is geen vanzelfsprekende ontvanger meer. Laat staan als Monumentenzorg zit ingekapseld en eigenlijk geen eigen stem heeft.
Ieder cultureel argument is nutteloos: architectuurgeschiedenis levert geen geld op en er kan niemand aan verdienen. Want wat dat betreft werkt de bouwwereld niet anders dan de productie van parmaham of de autobranche. Ook in de bouw moet ieder segment in het productieproces verdienen, van de heipalenleverancier, de kraanverhuurders, de betonvlechters tot en met de plintenleggers aan toe.
Het opknippen van het proces richting eindafrekening heeft daarbij tot gevolg dat dit soort klussen alleen in massaproductie kunnen plaatsvinden; de hele rits moet immers gemobiliseerd worden en dat doet men liever niet voor één klein pandje. Al dat fijne, kleinschalige renoveren, al die honorabele minimale ingrepen zijn voor de bouwwereld te weinig winstgevend. De bijbehorende machinerie is er inmiddels veel te grootschalig voor. En ideeën waarbij zonder te bouwen of slopen (samenvoegen van twee woningen van 40m2 bijvoorbeeld – dat kan een goede strategie zijn om bepaalde mensen in bepaalde wijken te houden) verbeteringen worden gezocht, zijn al helemaal uit den boze: hier komt voor niemand op geen enkel moment in het proces geld vrij.
Wat nu? Moeilijk. Maar een sterkere overheid is, juist in Rotterdam denk ik, een goede eerste stap. Misschien volgt het zelfbewustzijn dan vanzelf. Daarbij: hoe wou je dat anders gaan kweken? Helemaal niet hip, dit voorstel, ik weet het, en in het huidige tijdsgewricht hoogst onwaarschijnlijk. Maar toch...
Ik wens jullie een strak debat, 24 januari.

11 januari

weer een icoon naar de mallemo... (Han Meyer, v.j.meyer@bk.tudelft.nl)

10 januari

Angelus Novus (pipo gianni, thecomedian@010lab.com)

10 januari

In en uit het hart gegrepen (André Ouwehand, a.l.ouwehand@tudelft.nl)

10 januari

Hoogbouw moet?! (Patrick van der Klooster, )

10 januari

Rotterdam verdient beter (dirk, d.vandenheuvel@tudelft.nl)

10 januari

magnetron modernisme (kees van der hoeven, kavander@xs4all.nl)

10 januari

Bravo inderdaad (Bart Lootsma, bart.lootsma@uibk.ac.at)

10 januari

Bravo (Donald, vandansik@tiscali.nl)

10 januari

kool of geit (Piet Vollaard, )

Het voorliggende masterplan lijkt een typisch geval van een poging om kool en geit te sparen, een beetje Lijnbaan overeind houden en tegelijk de marktpartijen en de hoogbouwlobby hun zin geven. Het is de vraag of dat kan.

Opnieuw wordt duidelijk dat Rotterdam even helemaal niet meer weet waar het naar toe wil met de stad. Door het ontbreken van een heldere (breed gedragen en gecommuniceerde) visie van het bestuur en de diensten op de (binnen)stad en op de cultuurhistorische waarde van de na-oorlogse architectuur, worden er de laatste tijd keer op keer ad-hoc beslissingen genomen die niet meer terug te draaien zijn.
Voorafgaand aan een oordeel over, laat staan een goedkeuring van, het voorgestelde masterplan zouden eerst een paar cruciale uitgangspunten moeten worden vastgesteld, cq vragen moeten worden beantwoord:

1 - Wat zijn precies de specifieke kwaliteiten van het huidige stedenbouwkundige/architectonische ensemble (dat is door Crimson onderzocht) en zijn die kwaliteiten zodanig dat er sprake is van een 'monument' dat het behouden waard is (dat zou onderwerp van een publiek debat moeten zijn). Is de Lijnbaan als cultureel historisch object bijvoorbeeld even belangrijk als de Laurenskerk of het Schielandhuis? (twee Rotterdamse objecten waarvan geen bestuurder het zou durven om ze te slopen of 'aan te passen'). Is de Lijnbaan als stedenbouwkundige eenheid voor Rotterdam even belangrijk als bijvoorbeeld de Herengracht voor Amsterdam, de Oude Gracht voor Utrecht of de Lange Voorhout voor Den Haag (ensembles waarvan geen weldenkend bestuurder het zou durven om hoogbouw toe te staan)

2 - Als de Lijnbaan inderdaad een dergelijk cruciaal monument is, dan is het vervolgens de vraag wat de huidige stedenbouwkundige opzet en architectuur aan 'aanpassing' kan verdragen. Dat is helaas heel weinig. De compostie van massa en leegte, de onderlinge verhoudingen van hoogte en breedte tot en met de detaillering van gevels; het is allemaal behoorlijk hermetisch en eerlijk gezegd is elke aanpassing automatisch een aantasting van de oorspronkelijke kwaliteit. De conclusie van Crimson kon dus ook niet anders zijn dan een uiterst voorzichtige aanpak. Maar toch: de vraag van een vakdebat zou kunnen zijn wat de grenzen zijn van een aanpassing van een dergelijk modernistisch ensemble. Het lijkt me sterk dat de door Claus en Kaan voorgestelde torens nog binnen die grenzen vallen, maar anderzijds is er wellicht meer ruimte dan Crimson vermoedt.

3 - Als Rotterdam zich allereerst ziet als een 'fluxstad' in staat van permanente vernieuwing en modernisering en de waarde van de Lijnbaan (maar dan ook het Schielandhuis, de Laurenskerk etc) daaraan ondergeschikt vindt, is dat ook prima. Maar dan niet lullig doen of halve maatregelen nemen en de consequentie van dit uitgangspunt ook ten aanzien van het Lijnbaangebied serieus nemen. Dat wil zeggen slopen en Claus en Kaan opdracht geven om ongehinderd door de eigenaardigheden van de huidige bebouwing met eenzelfde elan en visie als hun voorgangers een nog mooier ensemble dan het huidige terugzetten.

10 januari

ing (m.berkelaar, m.berkelaar@sech.nl)

10 januari

Hug-the-context (Michiel van Raaij, michielvanraaij@hotmail.com)


	Naam:
	E-mail:
	Titel:
	bericht: